Solidariedade

En solidariedade coas víctimas do accidente ferroviario en Santiago de Compostela

Utensilios

Óleo sobre cartón

Os nosos menús

Menú 307:

• Anguilas fritidas (ou calquera outro pescado miúdo);
• Peituga de polo ó ferro con puré de patacas;
• Biscoito de limón;

Menú 308:

• Patacas recheas;
• Rapantes fritidos con ensalada;
• Froita de tempada;

Menú 309:

• Croquetas de xamón;
• Xurelo ó forno;
• Macedonia de froitas;

Menú 310:

• Pementos do piquillo recheos;
• Escalope de terneira;
• Froita de tempada;

MENÚ ensalada mixta bacallau ó forno froita de tempada

A fala popular

• Marzo iguarzo, ven a merenda e mailo descanso

Algúns empregan somentes a primeira parte, unha fórmula sinxela, pero efectiva de sinala-lo momento do equinocio (a mesma duración dio día e da noite), de aí o de "iguarzo".
Outros asocian a segunda parte do dito coa festividade de San Marcos (Polo San Marcos entra a merenda e mailo descanso), que se celebra o 25 de abril, de xeito que un dito e outro marcarían unha diferencia dun mes aproximadamente no tocantes á temporalización dese hábito alimenticio, sen que teñamos explicación para ilo, xa que informantes da mesma zoa e da misma idade aportaron as dúas variantes.


A MERENDA:
No mundo rural galego, ata finais dos anos 60, a merenda, en paralelo coas "once" era a comida que tomaban os labregos nas leiras a media tarde e a media mañá, respectivamente. Os alimentos que se consumían nun caso ou noutro podían ser os mesmos (pan de molete, viño, queixo, chourizos, touciño curado...), pero á merenda podían incorporar alimentos sobrantes do xantar, productos de tempada (principalmente, peixe miúdo fritido) ou calisquera outros elaborados a propósito pola muller da casa (bacallao rebozado ou en chulas, p.e.).
AS "ONCE":
Para as "once" empregábanse productos elaborados previamente porque a muller ou, segundo o caso, mulleres da casa nesas primeiras horas da mañá tiñan moitoa traballos para facer (atender ós animais, ós nenos e ós vellos ou enfermos,  acarrexar a auga que ían consumir durante o día, etc.). No tocantes ó peixe, no interior os peixeiros non chegaban ás aldeas ata media mañá e non tódolos días, de aí o consumo de peixe en conserva, afumado ou en escabeche.

Sen título

Figos

(acrílico sobre cartuliña)

Ficha de traballo (42)

Comenta os seguintes refráns, ditos e expresións da fala popular galega:

1. O que se pica, allos come;
2. Naranjas de la China;
3. Ser can de moitas merendas;
4. O palleiro non se fai sen palla;
5. Comer coma un paxariño;
6. Co tempo maduran as uvas;
7. Comer rabos de pasa;
8. Sacar tallada;
9. Ser todo mel e manteiga;
10. Relear;
11. Facer feira;
12. Somellar unha feira;

Utensilios

Os tarros de cristal empregábanse para a conservación de marmeladas e conservas de froitas de elaboración caseira.

Eran utensilios que se reutilizaban unha e outra vez ata que escachaban.

Os nosos menús

Menú 303:

• Ensalada de noces;
• Filetes de polo ó ferro con ensalada mixta;
• Froita de tempada;

Menú 304:

• Sopa de pescado;
• Tortilla española;
• Macedonia de froitas;

Menú 305:

• Ovos recheos;
• Bacallao á brasa;
• Froita de tempada;

Menú 306:

• Anguilas fritidas ou calquera ou pescado miúdo;
• Guiso de carne;
• Xelado;

Da miña bitácora

A nosa memoria musical

Axéitame a polainiña (1),

axéitama polaína,

axéitama diste lado

que diste outro xa che está.

Quero bailar e troular

anque son vello, netiña,

que traballen os que poden

que eu traballei toda a vida.

Quero ir ás festas e ás romerías,

come-lo pulpo e outras cousas finas,

beber bo viño, falar coa xente

e ouvi-la gaita do señor Vicente.

E véndemos bois e véndemas vacas

e non vendas o pote das papas;

véndema cunca e mailo cunqueiro

e non me vendas o meu tabaqueiro.

E axéitama polainiña

e axéitama palaina,

axéitama diste lado

que diste outro xa che está.

(1) Cantiga que interpretaba magnificamente Fautisno Santalices, acompañándose coa zanfoña.

Guiso de carne

Ingredientes:

• Carne de terneira;
• Patacas pequenas;
• Chícharos;
• Cebola pequena;
• Sal;
• Aceite de oliva;
• Viño branco;
• Ourego;
• Azafrán;

Elaboración:

Cortámo-la carne en tacos, eliminando a graxa e os nervos. Adobámola con aceite de oliva, viño branco e ourego. Deixamos repousar un par de horas.

Poñemos un pouco de aceite na cazola e dourámo-la carne; engadímo-las patacas, os chícharos, os restos do adobo, a cebola enteira, unha pizca de azafrán e o sal e cubrimos con auga. Deixamos cocer a lume lento.

É un prato que facilita a inxestión de carne a aquelas persoas ás que esta non lles gosta ou para as que teñan algún problema de masticación (persoas maiores, por exempro).

Utensilios

Ficha de traballo (41)

O ALMORZO:

1. ¿Que almorzaban cando eran nenos?

• Leite
• Chiculate
• Cacao
• Café
• Auga con sal
• Cascarilla
• Pan
• Froita...

2. ¿Almorzaban o mesmo en tódalas épocas do ano?

3. ¿A que hora almorzaban?

4. ¿Onde almorzaban?

• Cociña
• Comedor
• Cuarto
• Fóra...

5. ¿Que almorzaban os outros membros da familia?

• Avós
• Pai
• Nai
• Irmáns máis vellos
• Xornaleiros
• Outras persoas do servizo...

6. ¿Marchaba para a escola sen amorzar?

7. ¿Dábanlle leite en pó na escola?

8. ¿Que lles daba de almorzar ós seus fillos?

9. ¿Que almorza actualmente?

• Leite
• Iogurt
• Cacao
• Café
• Té
• Marmeladas
• Tostadas
• Froita
• Cereais...

Os nosos menús

Menú 300:

• Champiñóns ó allo;
• Brochetas de solomiño;
• Mazás asadas;

Menú 301:

• Caldo galego;
• Polbo á feira;
• Tarta de queixo;

Menú 302:

• Croquetas de xamón;
• Raia con xudías verdes;
• Xelado;

Da miña bitácora

Os Diarios de Mariana Canabal

"O aceite vendíase a granell, por litro ou por cuartillo (medio litro). Botábase nunha botella de vidrio, que levaban os compradores, por medio dunha máquina de émbolo, que soía estar colocada nunha esquina do mostrador nas tabernas e ultramariños.

"Se se mercaban cantidades máis grandes empregábanse damajuanas (garrafas) que podían ter unha capacidade de ata 16 litros.

"Ás veces o aceite pagábase en especies, trocándoo por ovos, caña, etc.

No inverno, coas baixas temperaturas, o aceite callábase nas botellas. Achegábanas ó lume da lareira con coidado para que non estoupasen e, co calor, formábanse unhas capas brancas en suspensión sobre o resto do líquido, que ó mover a botella somellaban copos de neve. Era un fenómeno que chamaba a atención dos rapaces, que ficabamos un anaco ollando para a botella ata que volvía a apousar...

Utensilios

Utensilios realizados polos oleiros, que se mercaban preferentemente nas feiras. Estes recipientes empregábanse tanto para cociñar coma para conserva-los alimentos. Estas funcións perduraron a pesares da aparición doutros utensilios máis resistentes ó calor, coma as potas de ferro esmaltado, por exempro, para a elaboración de pratos específicos, coma asados, paellas ou pescados; e tamén para preservar productos da gastronomía tradicional (chourizos, poño por caso), nun intento de conservar sabores de gran poder evocador.

Curiosidades

O "Padriño seco":

Dicíase do que non lle levaba ó seu afillado o "bolo" pola Páscoa, tal como era costume na sociedade tradicional galega.

Ficha de traballo (40)

HÁBITOS ALIMENTICIOS: ¿Cales son os alimentos que predominan na nosa dieta?

Completamos a táboa indicando dous productos consumidos habitualmente no almorzo, un menú consistente nun primeiro prato, un prato principal e unha sobremesa para o xantar e un prato e unha sobremesa para cea. Facemos iso para cada un dos días da semán.

Unha vez que a táboa está completa, coloreamos cada cela empregando o seguinte criterio:

• Carnes: roxo;
• Pescados: azul;
  
• Froitas e verduras: verde;
• Ovos: laranxa;
• Lácteos: amarelo;
• Patacas, pasta e arroz: branco... coma no exempro:
• 

Os nosos menús

Menú 296:

• Ensalada de pasta;
• Ovos recheos;
• Iogurth;

Menú 297:

• Langostiños ó ferro;
• Estofado de carne;
• Laranxas á canela;

Menú 298:

• Gambas ó allo;
• Carne ó caldeiro;
• Tarta de queixo;

Menú 299:

• Pementos recheos;
• Guiso de calamares;
• Froita de tempada;