Mostrando entradas con la etiqueta matanza. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta matanza. Mostrar todas las entradas

miércoles, 15 de septiembre de 2010

martes, 24 de agosto de 2010

Os Diarios de Mariana Canabal


"A parte máis preciada do porco eran os xamóns; despois de sacalos do sal, poñíanse a curar pendurados dunha viga ou dun puntón por un cordel, nun sitio seco; ás veces mesmo os colgaban debaixo da viña, a sombra, cando sopraban o Norte ou o Nordés con forza; neste caso metíanos nunhas saquetas feitas de lenzo dunha saba vella ou das sacas da fariña, para protexelos das moscas.
"Parte desdes xamóns reservábanse para a época dos labores máis importantes do ano e moi especialmente para as rogas; os outros remataban no bandullo dos profesionais e funcionarios, tanto da comarca coma da capital (médicos, notarios, avogados...).

¡E un xamón!
Ten o mesmo siñificado que "¡naranjas de la China!", "ancas de ráa", "diso nada", "nen falar do conto", negativa rotunda, non falta de ironía, porque os xamóns eran a parte máis preciada do porco, que moitas veces os paisanos non comían, senón que os empregaban para obter ou agradecer favores, por iso, na sociedade tradicional os xamóns están unidon ó soborno, ó enchufismo e ás prebendas conseguidas inxustamente de funcionarios ou profesionas corruptos.

domingo, 18 de julio de 2010

A matanza do porco (4)

Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:
Cando se mataba o porco era costume "dar a proba", é dicir regalar algúns productos da matanza ós familiares ou viciños máis achegadas, aínda que poucos días antes ou despois tamén eles mataran o seu.
Tratábase en realidade dun troco (intercambio), xa que os que recibían a dádiva quedaban obrigados a facer o mesmo. Pero tamén se lle daba a proba a algunha familia necesitada (unha ou dúas, non máis) que non ofrecerían nada a cámbeo, agás o agradecemento ou a participación dalgún membro da familia nas rogas dos donantes, aínda que eles non tiveran labranza.
Os destinatarios destas dádivas xenerosas eran conviciños: mulleres viúvas ou nais solteiras, matrimonios novos con fillos, familias numerosas sen recursos ou que tiveran algunha disgracia recentemente.
Compartían o fígado, o raxo, as morcillas, os rixóns e un pouco de manteiga, é dicir aqueles productos que se elaboraban e consumían inmediatamente despois da matanza.
No Entroido volvían compartir, nesta ocasión touciño, orella, cachucha, chourizos, ósos do lombelo...
A estas dádivas, exemplo de solidariedade veciñal, engadíanse outras destiñadas ós profesionais cos que trataba o labrego (mestres, avogados, médicos, notarios, veterinarios...), aínda que se lle pagaran os seus servizos en cartos.

miércoles, 14 de julio de 2010

A matanza do porco (3)

Os rixóns:
Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:
O matachín partía o porco e a muller da casa repasaba as pezas antes de salgalas, dándolle forma, cortándolle a graxa, nervos e veas; todos estes "restos" picábanse polo miúdo para face-los chicharróns, tamén chamados rixóns.
Poñíase unha pota ó lume e botábase a carne, añadíndolle sal; cun cullerón sacábase a graxa líquida por efecto do calor, con moito coidado para no coller nengún anaquiño de carne, e botábase pouco a pouco para que se fora solidificando debido ó cambeo de temperatura.
Cando xa non ea posible esta operación porque case todo o que quedaba na pota era sólido,co cullerón collían de a poucos e vertíano nun pano de lenzo, retorcéndoo para escurrirlle a graxa o máis posible. Cando estaban totalmente secos, poñíanse nunha fuente; cortábanos en rabandas para comer con pan, coma se fora fiambre. Era o producto da matanza que máis me gostaba e nunca volvín probar outros que me souberan coma o da miña infancia...
A graxa, manteiga de porco, consumíase como sustituto do aceite para fritir (agás o peixe que se fritía sempre con aceite), para conserva-los chourizos, para impermeabiliza-los zocos...

martes, 15 de junio de 2010

A matanza do porco (2)


Os chourizos:
Fanse coas tripas delgadas, que se enchen de zorza e logo póñense a curar afumándoos con loureiro; tamén había o costume de metelos nunha ola de barro con mateiga de porco para conservalos; actualmente envásanse ó vacío. Era un labor case exclusivamente feminino. Na provincia de Ourense fan tamén chourizos que chaman de cebola.


Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:
"Dos sabores da miña infancia recordo o dos chourizos, ós que, según din, cando comecei a falar chamaba "chivos", que se conservaban nunha ola de barro con
manteiga de porco.
Gardábanse ara o verán, para a época de máis traballo no campo. Comíanse ás once ou á menda cun anaco de pan de molete que, ó apretalo contra o chourizo, se impregnaba da prebe abermellada por mor do pementón...

As morcillas:
Fanse coas tripas gordas. En Galicia a morcilla é doce, feita a base de miga de pan e piñóns. Non se deixan a curar, nen se afuman, senón que se cocen, perforando a tripa de vez en cando cunha agulla de calcetar para eliminar o sangue sobrante, cando deixan de sangar, están cocidas. Era tamén un labor das mulleres. Pártese en toros e frítese na tixola para consumila.

Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:
A matanza para os nenos era unha festa; os adultos non querían que observaramos como se sacrificaba o porco, así que, como iso se facía pola mañá cediño, ese día podiamos quedar no leito un pouco máis do habitual. Coma os nosos pais e avós estaban moi ocupados, percuraban "desfacerse" de nós; dábannos para comer, tanto no almorzo, coma no xantar ou á cea, aquilo que máis nos gostaba para non teren que pelexar connosco e o resto do tempo tiñamos libertade para ir xogar cos nenos viciños, sen preocuparse de se luxabamo-la roupa, mollabamo-los pés ou saíamos dos límites que nos tiñan asignados. Tampouco se preocupaban de deitarnos ata que caiamos rendidos.
Meu primo, que era máis novo ca min, aproveitaba para facer rabiar á avoa agochándolle o bastón ou poñéndollo onde ela nono poidera acadar, sabendo que nesta ocasión se libraría das chaparretas de súa nai; eu aproveitaba para ir xogar cos nenos viciños ás súas eiras ou atravesa-la veiga ata a carballeira para percurarme carolos dos carballos cos que xogar ó guá...

miércoles, 2 de junio de 2010

A matanza do porco


A matanza planificábase con anticipación, tempo debía ser seco e frío, en torno ó San Martiño (11 de novembro) e ata o mes de febreiro, porque iso axudaba á conservación da carne, dito con máis precisión, ralentizaba o proceso de reproducción das bacterias:
  1. Había que asegurarse que o matachín estivera disposto na data elexida;
  2. Facíase acopio de fentos para chamusca-lo porco, que había que apañar co fouciño ou coa fouce cando estiveran secos;
  3. Preparábase o baño; o sal que quedaba ó levanta-lo baño (salitre) empregábase coma herbicida para secar herbas, matoxos ou arbustos indeseados;
  4. Mercábase sal en abondancia (por sacos);
  5. Facíase acopio de todo tipo de recipientes e dos utensilios precisos para cada unha das labores;
Os labores propios da matanza estaban rigurosamente divididos por xéneros, neles participaban tódolos membros da famila, ós que se unían outros parentes ou algún viciño cando a familia era reducida ou no caso das viúvas, solteiras...
As mulleres ían lavar as tripas ó río, coas que logo farían os chourizos e as morcillas; os homes axudábanlle ó matachín a suxeitar o porco para o seu sacrificio, a chamuscalo, colgalo...;
Os matachíns non só mataban o porco, senón que o sangaban, abríano, quitábanlle as vísceras, observando coidadosamente o fígado; se este presentaba algunha anomalía, aínda que o porco estivera san, desbotaban o resto das vísceras (riles, alegrías, corazón...); despois colgábano durante un mínimo de 24 horas para eliminar ódolos fluídos e logo partíano.
¿Era o feito de que os matachíns foran sempre os primeiros en proba-lo fígado encebolado do porco recén matado un seguro sanitario para os paisanos?

O día anterior á matanza non lle daban de cear ó porco, só auga para que tivera os intestinos baleiros (o porco come tres veces ó día, coma as persoas, fóra alma). Nos anos 60, cando xa algúns membros da unidade familiar, principalmente os homes, desenvolvían traballos por conta allea, a matanza comezou a facerse os sábados ou os días festivos para aproveitar a axuda de todos.

Nas casas nas que se mataban varios porcos, soían matalos ó mesmo
tempo e, dado que en Galicia a meirande parte das festas patronais se celebran nos meses de Xuño (O Sacramento, San Antonio, San Xoán, San Pedro...), xullo (O Carme, Santa Mariña, O Apóstolo...), Agosto (A Nosa Señora) e Setembro (varias advocacións da Virxe), para estas festas sacrificaban outros animais (cabras, capóns, carneiros..., mesmo cuchos se era unha familia rica e numerosa), pero non porcos, porque daquela a carne de porco só se consumía salgada.

Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:
O matachín chegaba pola mañá cedo, recibíano os homes da familia, xa fóra da casa ou nunha palleira, ofrecéndolle café de pucheiro e unha copa de caña ó mesmo tempo que tomaban eles tamén. O café e maila caña axudaban a escorrenta-lo frío.
O porco matábano no exterior polo risco de prender lume ó chamuscalo, pero perto dun cuberto ou dun alpendre, onde tiñan caldeiros e bañeiras para recolle-lo sangue, as tripas e o resto das vísceras.
Despois de chamuscalo, lavábano, restregando con forza a pel cun cepillo duro, dos que se empregaban para frega-lo piso.
Unha vez aberto en canal, pendurábano polo pescozo na adega durante un mínimo de vintecatro horas para que perdera os líquidos; despois dese tempo, partíase, labor que tamén facía o matachín.
O oficio de matachín pasaba de pais a fillos ou de avós a netos, aínda que non era un oficio propiamente dito xa que o compaxinaban co traballo de labradores, gandeiros, carpinteiros, etc.
Cuestión de economía:
As familias galegas administraban coidadosamente a carne de porco, consumindo primeiro as vísceras e logo o resto, comezando polas partes de menos "valor" (touciño, costela...) e deixando as máis preciadas (cachucha, lacóns, uñas, pas...) para as ocasións especiais, coma o Entroido e logo a época dos labores agrícolas máis fortes para os que tiñan xornaleiros ou viciños que lle axudaran (rogas).
Pero este "valor" non era un capricho, senón que tiña unha relación directa coa conservación de cada unha dsas partes e, polo tanto, respondía a un sentido funcional da administración familiar.