Os Diarios de Mariana Canabal

"Conta miña nai que os seus irmáns máis vellos foran á festa á casa dos avós paternos, na parroquia de A.M. Despois de comer en abondancia e dunha longa sobremesa, foron ó baile no que se atoparon cun amigo, tamén convidado nunha casa da mesma parroquia, pero ó que non agasallaran con tanta fartura; así que, rematada a troula, decidiron que iría con meus tíos a despedirse da familia, pois sabendo que aínda terían que andar máis dunha hora para volver á casa e que sobrara comida bastante, nonos deixarían marchar sen tomar nada.

"En efecto, nada máis entraren pola porta, ofrecéronlle de cear; meus tíos agradeceron cerimoniosamente a oferta, pero dixeron que non querían tomar nada porque o xantar fora abondante por demais; o seu amigo, en cambio, aceptou de bon grado coidando que lle ofrecerían algunha tallada que sobrara do mediodía, mais, para a súa sorpresa, manifestamente contrariada, díxolle a unha das fillas: -¡Pon o pucheiro ó lume para ferver auga e facerlle unhas sopas a este mozo! Ó escoitar tal cousa, o mozo sénteuse bulrado e apresurouse a dicir que en realidade non quería nada, que só manifestara o contrario por educación.

"¡Desde logo, o amigo dos meus tíos non tiña un día de sorte!...

As comidas das festas (2)

Os convidados á festa eran os festeiros. Para chamar á festa seguíanse unhas complexas normas protocolarias non escritas, pero seguidas minuciosamente polos paisanos.

Estas normas estaban basadas fundamentalmente nos sistemas de parentesco:

- sanguíneo;

- político (por matrimonio);

- espiritual (padriños e afillados);

Ós festeiros convidábaselles a festa dun xeito persoal; con certa anticipación o home da casa, case sempre á noitiña ía expresamente á casa dos seus parentes para "chamalos"; dábase por feito que esta invitación era extensiva a tódalas persoas da cas, se ben na práctica nunca ían todos; por suposto non acodían os que estiveran de loito recente; se o loito era por algún da casa ou parente en primeiro grao falecido no último ano, xa non se lles chamaba; tampouco ían as muleres que estiveran dándolle de mamar ó fillo e, por último sempre quedaba alguén na casa para atender ós animais (muxi-las vacas, darlle de comer ós porcos...), ós vellos ou ós enfermos.

Como a invitación era recíproca, cada familia tiña en conta o número de persoas da outra que acodiran na derradeira ocasión á súa festa.

Se a familia convidada tiña un parentesco político (por matrimonio), o número de persoas que acodían era máis reducido que se o parentesco era sanguíneo.

Se o parentesco era espiritual (padriños e afillados), só se entendía a invitación para o interesado e un acompañante.

Un mozo non ía á festa acompañado da súa moza nen ó revés se non tiñan posto o casamento, e aínda así, tanto un coma a outra soía facerse acompañar dun irmán ou doutra persoa da casa.

Pero como non era raro que un mozo e un ha moza tiveran familiares na mesma parroquia, cada un ía á casa dos seus parentes para coincidir logo no baile.

Á festa tamén podían convidar a algunha persoa coa que non tiveran parentesco, pero tiña que ser alguédn co que houbera moita confianza.

O que ía á festa a unha casa contraía o compromiso ímplicito de convidar á súa cado estivera de festa.

Á hora de dicidir que persoas da familia irían á festa a outra casa, tamén tiñan en conta as idades e o interés ou non de emparentar ou non na parroquia que se visitaba. Se tiñan interés por emparentar mandaban ós mozos e se non ían os máis vellos.

Todos estes costumes facían que nas casas se xuntaran moitas persoas, co conseguinte gasto en comida e bebida. Pouco a pouco a celebración das festas patronais foi decaíndo en beneficio doutras celebracións de carácter máis persoal: cumpleanos, aniversarios de voda, primeiras comnións, bautizos, etc.

Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:

"Soían chegar á media mañán, estreando calzado e roupa ou, polo menos, ataviados cos millores traxes que tiveran; se estaban de loito non podían ir á festa.

"A partires de mediados dos anos 60, despois do Concilio Vaticano II, cando se modificaron as normas sobre o tempo que debía pasar desde a última inxesta de alimentos ata a Comunión, ofrecíaselles un tentempé, antes non, porque non se podía comulgar ata pasadas tres horas.

Ían á misa cantada coa familia que os convidara, participaban no baile da saída da misa e logo xantaban durante horas; tamén ían ó baile da noite a despois a cear á casa na que estaban convidados; logo uns marchaban durmir á súa e outros quedaban para o outro día...

As comidas das festas

As festas patronais celebrábanse unha vez ó ano e soían durar tres días; o primeiro estaba adicado ó santo patrono da parroquia (San Antonio, San Xoán, San Pedro, a Virxe do Carme, A Nosa Señora e outros menos frecuentes coma San Mateo, San Bartolomé, San Verísimo ou Santa Catarina); o segundo día celebrábase o Santísimo Sacramento, a non ser que a patrona fora Santa María que, nese caso en moitos sitios celebraban o San Roque; o terceiro día variaba dunhas parroquias a outras, pero era relativamente frecuente honrar a San Antonio se nono fixeran no seu día (13 de xuño).

Convidaban ós familiares que residían noutras parroquias e non estiveran en festa. Se só tiñan familiares na mesma paroquia facían unha sorte de intercambio para iren xantar uns á casa dos outros.

Se as festas eran no mes de agosto, feito bastante común, acodían algúns dos familiares da emigración.

Aínda que se tratara de familias humildes, todos preparaban a festa o millor que podían:

- limpaban a casa con esmero, facían algúns arreglos se era preciso, caleaban...

- lavaban os xergóns, as mantas, colchas...

- estreaban roupa e zapatos novos que meraban ou mandaban facer á costureira;

- sacrificaban animais que tiñan cebados e reservados para a ocasión: cabrito, cabra, carneiro, capóns, polos...

O primeiro día da festa facían varios pratos en abondancia: callos, cocido, arroces (con carne, coello, berberechos, ameixas...)

A carne asada soían deixala ara para o final para que fora o que sobrara, porque logo tomábana fría, á noite cando viñan do baile ou mesmo no descanso da orquestra se vivían perto do campo da festa, ou ó día seguinte.

A carne que asaban era do animal que sacrificaran para a ocasión ou carne de cucho que mercaban nas carnicerías, pois rara era a familia que se podía permitir matar un.

A carne asada acompañábse de patacas pequenas douradas; presentábase moitas veces na mesma cazola de barro que se empregara para a súa preparación; unha fuente grande con ensalada de leituga e tomate e outra con pementos de Padrón poñíanse no centro da mesa.

Non podía faltar o pan de molete.

Na sobremesa ofrecían arroz con leite, queixo con mermelo, biscoito, brazo de zigano ou rosca, estes encargados na panadería aínda lle levaban á panadeira os ovos da casa; o tamaño do biscoito, do brazo de zigano ou da rosca medíase pola cantidade de ovos que levara.

Para rematar: café de pota e copas de caña, de anís ou de coñá.

O costume de comer marisco é máis recente.

Fragmento dos Diarios de Mariana Canabal:

"Pola festa do noso barrio era típico comer a cabra. As mulleres adobabana na casa á súa maneira e logo levábana a cocer ó forno de leña. Algunhas viciñas teñen rifado en máis dunha ocasiónco panadeiro ou coa súa muller porque se esnaquizara a cazola co calos do forno ou porque a algunha lla dera trabucada...

"Tamén levaban a cocer empanadas porque dicían que a comida feita no forno de leña sabía millor que a que se cociñaba na cociña de gas...